ნანოფორული სეკვენირება დნმ-ის ან რნმ-ის ძაფს მემბრანაში არსებულ ნანომეტრის ზომის ხვრელში ატარებს და ზომავს, როგორ იცვლება ელექტრული დენი ყოველ ასოზე. ის ძალიან გრძელ მიმდევრობებს რეალურ დროში კითხულობს.
როგორ მუშაობს
- მემბრანაში ჩაშენებულია ათასობით პატარა ცილოვანი ფორა, ხვრელი.
- მემბრანის ორივე მხარეს ძაბვაა, ამიტომ ფორაში იონური დენი გადის.
- „მოტორი" ცილა დნმ-ის ძაფს ფორაში კონტროლირებადი სიჩქარით გაატარებს.
- ფორაში მყოფი რამდენიმე ნუკლეოტიდი დენს თავისებურად ცვლის.
- ნეირონული ქსელი დენის ცვლილების სიგნალს ასოების მიმდევრობად „თარგმნის".
უპირატესობები
- გრძელი წაკითხვები — ათიათასობით ფუძე და მეტი ერთ ჯერზე, ზოგჯერ მილიონზე მეტიც. ეს განმეორებად უბნებს და დიდ სტრუქტურულ ცვლილებებს ავლენს, რაც მოკლე წაკითხვებისთვის რთულია.
- რეალური დრო — მონაცემი წაკითხვისთანავე ჩანს. ანალიზი შეიძლება მაშინვე შეჩერდეს, როცა პასუხი უკვე ცნობილია.
- პორტატულობა — ყველაზე პატარა მოწყობილობები USB-ს ზომისაა და ველზე, საავადმყოფოში ან ექსპედიციაში გამოიყენება.
- ქიმიური ნიშნები — დნმ-ის მეთილირება და სხვა მოდიფიკაციები დენზე გავლენას ახდენს, ამიტომ პირდაპირ იკითხება.
- პირდაპირი რნმ — რნმ შეიძლება წაიკითხოს დნმ-ად გადაწერის გარეშე.
შეზღუდვები
ადრეულ ვერსიებს ერთეული წაკითხვის სიზუსტე შედარებით დაბალი ჰქონდა. ახალი ქიმიისა და AI მოდელების დახმარებით ეს მკვეთრად გაუმჯობესდა, თუმცა ცალკეულ ამოცანებში, მაგალითად ერთი ასოს იშვიათი ვარიანტების ძებნაში, მოკლე წაკითხვის მეთოდებს ჯერ კიდევ ირჩევენ.
სად გამოიყენება
- სრული, ხარვეზების გარეშე გენომების აწყობა;
- ეპიდემიების დროს ვირუსების სწრაფი სეკვენირება ადგილზე;
- მიკრობიომის და გარემოს ნიმუშების ანალიზი;
- სტრუქტურული ვარიანტებისა და მეთილირების კვლევა ერთ ექსპერიმენტში.
ხშირი კითხვები
რისგან არის დამზადებული ნანოფორა?
ჩვეულებრივ ბაქტერიული ცილისგან, რომელიც ინჟინერიულად არის შეცვლილი, რომ სიგნალი უფრო მკაფიო იყოს. იკვლევენ მყარ, სინთეზურ ფორებსაც.
შეუძლია ცილების წაკითხვაც?
ცილების ნანოფორული სეკვენირება აქტიური კვლევის საგანია. ამინომჟავები 20-ია და არა 4, ამიტომ ამოცანა ბევრად რთულია.
დაკავშირებული ტერმინები
- გენომის სეკვენირებაგენომის სეკვენირება დნმ-ის ფუძეების (A, T, G, C) თანმიმდევრობის წაკითხვაა. სრული გენომის…
- შემდეგი თაობის სეკვენირებაშემდეგი თაობის სეკვენირება (NGS) ტექნოლოგიების ჯგუფია, რომელიც ერთდროულად მილიონობით და…
- დნმ-ის მეთილირებადნმ-ის მეთილირება დნმ-ის ციტოზინზე მცირე ქიმიური ჯგუფის, მეთილის, მიერთებაა. ის დნმ-ის…
- ბიოინფორმატიკაბიოინფორმატიკა მეცნიერებაა, რომელიც ბიოლოგიურ მონაცემებს — დნმ-ის, რნმ-ისა და ცილების…
- გენომიგენომი ორგანიზმის სრული გენეტიკური მასალაა — მთელი დნმ, ყველა გენითა და მათ შორის არსებული…
- ნაკადური ციტომეტრიანაკადური ციტომეტრია ტექნოლოგიაა, რომელიც სითხის ნაკადში ერთ-ერთად გამავალ ათასობით უჯრედს…
წყაროები
- Deamer D. et al. Three decades of nanopore sequencing. Nature Biotechnology, 2016
- Wang Y. et al. Nanopore sequencing technology, bioinformatics and applications. Nature Biotechnology, 2021
განახლდა