დნმ-ის მეთილირება

DNA methylation

„დნმ-ის მეთილირება" ჩაწერილი დნმ-ის ოთხი ასოთი: ტექსტის ყოველი ორი ბიტი ერთი ნუკლეოტიდია. ნაჩვენებია პირველი 96 ნუკლეოტიდი 188-დან.

დნმ-ის მეთილირება დნმ-ის ციტოზინზე მცირე ქიმიური ჯგუფის, მეთილის, მიერთებაა. ის დნმ-ის მიმდევრობას არ ცვლის, მაგრამ მოქმედებს იმაზე, ჩართულია თუ გამორთული ახლომდებარე გენი.

ამ გვერდზე
  1. რა ხდება მეთილირებისას
  2. ვინ წერს და ვინ შლის ნიშნებს
  3. რისთვის სჭირდება ორგანიზმს
  4. მეთილირება და დაბერება
  5. როგორ იზომება
  6. ხშირი კითხვები

რა ხდება მეთილირებისას

ძუძუმწოვრებში მეთილის ჯგუფი ძირითადად იმ ციტოზინს უერთდება, რომელსაც გუანინი მოსდევს. ასეთ წყვილს CpG ჰქვია. გენომში ასეთი ადგილი მილიონობითაა, და მათი უმეტესობა მეთილირებულია.

გამონაკლისია CpG კუნძულები, მეთილის ჯგუფებით მდიდარი უბნები, რომლებიც ხშირად გენების დასაწყისში, პრომოტორებთან მდებარეობს. როცა ასეთი კუნძული მეთილირდება, ცილები, რომლებიც გენის გადაწერას იწყებენ, ვეღარ ებმის და გენი დუმს.

ვინ წერს და ვინ შლის ნიშნებს

  • DNMT3A და DNMT3B ახალ ნიშნებს წერს, განსაკუთრებით ემბრიონის განვითარებისას.
  • DNMT1 უჯრედის გაყოფისას ნიშნებს ახალ დნმ-ჯაჭვზე აკოპირებს, ამიტომ მეთილირების სურათი შვილეულ უჯრედებს გადაეცემა.
  • TET ფერმენტები მეთილის ჯგუფს ეტაპობრივად ჟანგავს და აშორებს.

რისთვის სჭირდება ორგანიზმს

  • უჯრედების სპეციალიზაცია — ყოველ ქსოვილს თავისი მეთილირების „ხელმოწერა" აქვს.
  • X ქრომოსომის ინაქტივაცია ქალის უჯრედებში.
  • იმპრინტინგი — ზოგი გენი მხოლოდ დედის ან მხოლოდ მამის ასლიდან მუშაობს.
  • გენომის დაცვა — მეთილირება ადუმებს ძველი ვირუსების ნაშთებს და „ხტუნვად" ელემენტებს.

მეთილირება და დაბერება

ასაკთან ერთად მეთილირების სურათი კანონზომიერად იცვლება. ამ ცვლილებებზეა აგებული ეპიგენეტიკური საათები. სიმსივნურ უჯრედებშიც მეთილირება ხშირად დარღვეულია, ამიტომ ის დიაგნოსტიკური ბიომარკერების წყაროა.

როგორ იზომება

  • ბისულფიტური სეკვენირება — ქიმიური დამუშავება არამეთილირებულ ციტოზინს სხვა ასოდ აქცევს, მეთილირებულს კი უცვლელს ტოვებს.
  • მიკროჩიპები — ასობით ათასი CpG ადგილის ერთდროული გაზომვა.
  • ნანოფორული სეკვენირება — მეთილირებას პირდაპირ, დამატებითი დამუშავების გარეშე კითხულობს.

ხშირი კითხვები

შეიძლება მეთილირების წამლით შეცვლა?

დიახ. არსებობს დამტკიცებული წამლები, რომლებიც DNMT ფერმენტებს თრგუნავს და ზოგი სისხლის სიმსივნის მკურნალობაში გამოიყენება. კვლევის ეტაპზეა ეპიგენეტიკური რედაქტორებიც, რომლებიც მეთილირებას კონკრეტულ გენზე ცვლის.

მეთილირება მუტაციაა?

არა. მუტაცია დნმ-ის ასოებს ცვლის. მეთილირება ასოებს უცვლელს ტოვებს და მხოლოდ მათ ქიმიურ „ნიშანს" ამატებს, თანაც შექცევადად.

დაკავშირებული ტერმინები

წყაროები

  1. Moore L.D. et al. DNA Methylation and Its Basic Function. Neuropsychopharmacology, 2013
  2. Greenberg M.V.C., Bourc'his D. The diverse roles of DNA methylation in mammalian development and disease. Nature Reviews Molecular Cell Biology, 2019

განახლდა

გააგრძელე შესწავლა

დაკავშირებული თემები და პრაქტიკული რესურსები biotech.ge-ზე.

თემატური გზამკვლევები ↗