ნაკადური ციტომეტრია ტექნოლოგიაა, რომელიც სითხის ნაკადში ერთ-ერთად გამავალ ათასობით უჯრედს წამში ლაზერით ზომავს: მათ ზომას, შინაგან სტრუქტურას და ფლუორესცენტული ანტისხეულებით მონიშნულ ცილებს.
ამ გვერდზე
როგორ მუშაობს
- მონიშვნა. უჯრედებს ამუშავებენ ანტისხეულებით, რომლებსაც ფლუორესცენტული საღებავი აქვს მიმაგრებული. თითოეული ანტისხეული კონკრეტულ ზედაპირულ ან შიდა ცილას ცნობს.
- ნაკადი. სპეციალური სითხის ნაკადი უჯრედებს ერთ ხაზად აწყობს, რომ ლაზერის სხივს ერთ-ერთად გაიარონ.
- გაზომვა. ყოველი უჯრედი სინათლეს აფანტავს და ფლუორესცენციას გამოსცემს. დეტექტორები ამას წამში ათასობით უჯრედზე აფიქსირებს.
- ანალიზი. პროგრამა უჯრედებს ჯგუფებად ყოფს მათი სიგნალების კომბინაციის მიხედვით.
რას ზომავს
- წინა გაფანტვა — უჯრედის ზომა;
- გვერდითი გაფანტვა — შინაგანი „მარცვლოვნება" და სირთულე;
- ფლუორესცენცია — კონკრეტული ცილების არსებობა და რაოდენობა.
ამ ნიშნების კომბინაციით შეიძლება, მაგალითად, სისხლის ნიმუშში ზუსტად დაითვალოს CD4 და CD8 T-ლიმფოციტები, B-უჯრედები და მონოციტები.
დახარისხება (FACS)
ზოგი ციტომეტრი უჯრედებს არა მხოლოდ ზომავს, არამედ ახარისხებს: სასურველი უჯრედის შემცველ წვეთს ელექტრული მუხტი ეძლევა და ის ცალკე სინჯარაში გადაიხრება. ასე მკვლევრებს შეუძლიათ კონკრეტული უჯრედული პოპულაციის გამოყოფა შემდგომი კვლევისთვის ან ზრდისთვის.
თანამედროვე ვერსიები
- სპექტრული ციტომეტრია — მთელ სპექტრს ზომავს და ერთ ნიმუშში ორმოცამდე და მეტ მარკერს ერთდროულად არჩევს.
- მას-ციტომეტრია — ფლუორესცენციის ნაცვლად ლითონის იზოტოპებით ნიშნავს ანტისხეულებს და მას-სპექტრომეტრიით კითხულობს.
- გამოსახულებითი ციტომეტრია — ყოველ უჯრედს ფოტოსაც უღებს.
სად გამოიყენება
იმუნოლოგიური კვლევა, სისხლის სიმსივნეების დიაგნოსტიკა და მონიტორინგი, CAR-T უჯრედების ხარისხის კონტროლი, ვაქცინების კვლევა და ღეროვანი უჯრედების გამოყოფა.
ხშირი კითხვები
რით განსხვავდება ნაკადური ციტომეტრია მიკროსკოპისგან?
მიკროსკოპი ცოტა უჯრედის დეტალურ სურათს იძლევა. ნაკადური ციტომეტრია მილიონობით უჯრედს სწრაფად ზომავს, მაგრამ თითოეულზე მხოლოდ რამდენიმე რიცხვს იღებს.
რისთვის სჭირდება „კომპენსაცია"?
სხვადასხვა საღებავის სპექტრი ნაწილობრივ ერთმანეთს ფარავს. კომპენსაცია ამ გადაფარვის მათემატიკური შესწორებაა, რომ თითოეული სიგნალი სწორ მარკერს მიეწეროს.
დაკავშირებული ტერმინები
- ანტისხეულიანტისხეული (იმუნოგლობულინი) Y-ის ფორმის ცილაა, რომელსაც B-ლიმფოციტები გამოიმუშავებენ. ის…
- მონოკლონური ანტისხეულიმონოკლონური ანტისხეული ლაბორატორიაში დამზადებული ანტისხეულია, რომლის ყველა მოლეკულა იდენტურია…
- T-ლიმფოციტიT-ლიმფოციტი (T-უჯრედი) სისხლის თეთრი უჯრედის სახეა, რომელიც თიმუსში მწიფდება და ადაპტური…
- CAR-T თერაპიაCAR-T თერაპია უჯრედული იმუნოთერაპიაა: პაციენტის T-ლიმფოციტებს ლაბორატორიაში გენეტიკურად…
- ერთუჯრედიანი სეკვენირებაერთუჯრედიანი სეკვენირება თითოეული უჯრედის გენეტიკურ მასალას, ხშირად რნმ-ს, ცალ-ცალკე…
- ბიომარკერიბიომარკერი ორგანიზმის გაზომვადი მაჩვენებელია — მოლეკულა სისხლში, გენის ვარიანტი, გამოსახულება…
წყაროები
- Adan A. et al. Flow cytometry: basic principles and applications. Critical Reviews in Biotechnology, 2017
- Cossarizza A. et al. Guidelines for the use of flow cytometry and cell sorting in immunological studies. European Journal of Immunology, 2019
განახლდა