სივრცითი ტრანსკრიპტომიკა

Spatial transcriptomics

„სივრცითი ტრანსკრიპტომიკა" ჩაწერილი დნმ-ის ოთხი ასოთი: ტექსტის ყოველი ორი ბიტი ერთი ნუკლეოტიდია. ნაჩვენებია პირველი 96 ნუკლეოტიდი 280-დან.

სივრცითი ტრანსკრიპტომიკა ტექნოლოგიების ჯგუფია, რომელიც ქსოვილში ათასობით გენის აქტივობას ზომავს და ამავე დროს ინარჩუნებს ინფორმაციას, თუ სად ზუსტად მდებარეობს თითოეული უჯრედი.

ამ გვერდზე
  1. რა პრობლემას წყვეტს
  2. ორი ძირითადი მიდგომა
  3. სად გამოიყენება
  4. გამოწვევები
  5. ხშირი კითხვები

რა პრობლემას წყვეტს

ერთუჯრედიანი სეკვენირება აჩვენებს, რა ტიპის უჯრედებია ნიმუშში და რომელი გენებია მათში აქტიური. მაგრამ ამისთვის ქსოვილი უჯრედებად იშლება, და იკარგება ინფორმაცია, ვინ ვის ესაზღვრებოდა. ბიოლოგიაში კი მდებარეობას დიდი მნიშვნელობა აქვს: სიმსივნის კიდეზე მყოფი იმუნური უჯრედი სხვაგვარად იქცევა, ვიდრე მის ცენტრში მყოფი.

ორი ძირითადი მიდგომა

ბარკოდებიანი დაჭერა

ქსოვილის თხელ ანათალს სპეციალურ მინაზე ათავსებენ, რომელზეც ათასობით წერტილია. ყოველ წერტილს თავისი უნიკალური „მისამართი", დნმ-ბარკოდი, აქვს. ქსოვილიდან გამოთავისუფლებული mRNA წერტილებზე იჭერება და ბარკოდთან ერთად სეკვენირდება. ბოლოს კომპიუტერი თითოეულ გენს ქსოვილის რუკაზე აბრუნებს.

ვიზუალიზაცია ადგილზე (in situ)

ფლუორესცენტული ზონდები mRNA-ს პირდაპირ ქსოვილში ებმის. მიკროსკოპი მრავალი ციკლით იღებს სურათებს, და ფერების კომბინაციით ასობით ან ათასობით გენი იშიფრება, ცალკეული მოლეკულის სიზუსტით.

სად გამოიყენება

  • სიმსივნის მიკროგარემო — სად იმალება იმუნური უჯრედები და როგორ ურთიერთობენ სიმსივნურ უჯრედებთან;
  • ტვინის ატლასები — ნეირონების ტიპების რუკა ტვინის სხვადასხვა უბანში;
  • განვითარება — როგორ ყალიბდება ორგანოები ემბრიონში;
  • ანთება და დაბერება — როგორ იცვლება ქსოვილის ორგანიზაცია.

2020 წელს ჟურნალმა Nature Methods სივრცით ტრანსკრიპტომიკას „წლის მეთოდი" უწოდა.

გამოწვევები

ზოგი მეთოდი ბევრ გენს ზომავს, მაგრამ ერთი წერტილი რამდენიმე უჯრედს ფარავს. სხვები ერთუჯრედიან სიზუსტეს იძლევა, მაგრამ შერჩეულ გენებზე. მონაცემების ანალიზი ბიოინფორმატიკის ახალ მეთოდებს და დიდ გამოთვლით რესურსს საჭიროებს.

ხშირი კითხვები

რით განსხვავდება ჩვეულებრივი ტრანსკრიპტომიკისგან?

ჩვეულებრივი ტრანსკრიპტომიკა ნიმუშის საშუალო სურათს იძლევა, ერთუჯრედიანი თითოეულ უჯრედს ზომავს, სივრცითი კი ამას ქსოვილის რუკას უმატებს.

გამოიყენება კლინიკურ დიაგნოსტიკაში?

ამჟამად ძირითადად კვლევის ინსტრუმენტია, თუმცა მისი შედეგები ახალ ბიომარკერებს და დიაგნოსტიკურ ტესტებს ქმნის.

დაკავშირებული ტერმინები

წყაროები

  1. Marx V. Method of the Year: spatially resolved transcriptomics. Nature Methods, 2021
  2. Moses L., Pachter L. Museum of spatial transcriptomics. Nature Methods, 2022
  3. Rao A. et al. Exploring tissue architecture using spatial transcriptomics. Nature, 2021

განახლდა

გააგრძელე შესწავლა

დაკავშირებული თემები და პრაქტიკული რესურსები biotech.ge-ზე.

AI და ბიოინფორმატიკა ↗