რნმ

RNA

„რნმ" ჩაწერილი დნმ-ის ოთხი ასოთი: ტექსტის ყოველი ორი ბიტი ერთი ნუკლეოტიდია.

რნმ (რიბონუკლეინის მჟავა) დნმ-ის მონათესავე მოლეკულაა, რომელიც გენეტიკურ ინფორმაციას დნმ-იდან ცილამდე გადაიტანს და ასევე თავად ასრულებს მრავალ ფუნქციას: არეგულირებს გენებს, აკატალიზებს რეაქციებს და აწყობს ცილებს.

ამ გვერდზე
  1. რა არის რნმ?
  2. რნმ და დნმ: განსხვავებები
  3. რნმ-ის ძირითადი სახეები
  4. რნმ როგორც ფერმენტი
  5. რნმ ბიოტექნოლოგიაში
  6. ხშირი კითხვები

რა არის რნმ?

რნმ დნმ-ის „ბიძაშვილია": ისიც ნუკლეოტიდების ჯაჭვია, მაგრამ რამდენიმე მნიშვნელოვანი განსხვავებით. თუ დნმ საარქივო ბიბლიოთეკაა, რნმ სამუშაო ასლია, რომელიც ბიბლიოთეკიდან სახელოსნოში — რიბოსომამდე — მიაქვთ.

რნმ და დნმ: განსხვავებები

თვისება დნმ რნმ
შაქარი დეზოქსირიბოზა რიბოზა
ფუძეები A, T, G, C A, U (ურაცილი), G, C
ჯაჭვები ორი (ორმაგი სპირალი) ჩვეულებრივ ერთი
სიცოცხლის ხანგრძლივობა სტაბილური, გრძელვადიანი ხშირად წუთები ან საათები
ძირითადი როლი ინფორმაციის შენახვა ინფორმაციის გადატანა და რეგულაცია

რნმ-ის ძირითადი სახეები

  • მაცნე რნმ (mRNA) — გენის ასლი, რომელიც ცილის „რეცეპტს" რიბოსომამდე მიიტანს. სწორედ ამ მოლეკულას იყენებს mRNA თერაპია.
  • სატრანსპორტო რნმ (tRNA) — რიბოსომას ამინომჟავებს აწვდის და კოდონებს „კითხულობს".
  • რიბოსომული რნმ (rRNA) — რიბოსომის აგებულების ძირითადი ნაწილი, რომელიც ამინომჟავებს ერთმანეთს აკავშირებს.
  • მარეგულირებელი რნმ-ები — მიკრორნმ (miRNA) და siRNA გენების აქტივობას ამცირებენ, გრძელი არაკოდირებადი რნმ-ები კი გენების ჩართვა-გამორთვაში მონაწილეობენ.

რნმ როგორც ფერმენტი

რნმ-ს შეუძლია ქიმიური რეაქციების კატალიზი. ასეთ მოლეკულებს რიბოზიმები ჰქვია. სწორედ ამიტომ ბევრი მეცნიერი ფიქრობს, რომ ადრეულ სიცოცხლეში რნმ ერთდროულად ინფორმაციასაც ინახავდა და რეაქციებსაც ასრულებდა („რნმ-სამყაროს" ჰიპოთეზა).

რნმ ბიოტექნოლოგიაში

  • mRNA ვაქცინები და თერაპიები — უჯრედს აწვდიან ინსტრუქციას სასურველი ცილისთვის.
  • რნმ-ინტერფერენცია — siRNA კონკრეტული გენის mRNA-ს ანადგურებს და ამ გენს „ადუმებს".
  • გიდ-რნმ — CRISPR-ის სისტემას დნმ-ის სწორ ადგილამდე მიჰყავს.
  • რნმ-სეკვენირება — აჩვენებს, რომელი გენებია აქტიური კონკრეტულ უჯრედში (ტრანსკრიპტომიკა).

ხშირი კითხვები

რატომ არის რნმ ნაკლებად სტაბილური, ვიდრე დნმ?

რიბოზას დამატებითი ჰიდროქსილის ჯგუფი აქვს, რაც რნმ-ს ქიმიურად უფრო ადვილად დაშლადს ხდის. გარდა ამისა, უჯრედებში ბევრი ფერმენტია, რომლებიც რნმ-ს სწრაფად შლიან. ეს სასარგებლოცაა: დროებითი შეტყობინებები დროულად ქრება.

აქვთ თუ არა ვირუსებს რნმ?

ბევრ ვირუსს გენომი სწორედ რნმ-ისგან აქვს, მაგალითად გრიპისა და კორონავირუსებს. ზოგი ვირუსი კი დნმ-ს იყენებს.

დაკავშირებული ტერმინები

წყაროები

  1. National Human Genome Research Institute: Ribonucleic Acid (RNA) — genome.gov
  2. Alberts B. et al. Molecular Biology of the Cell
  3. Cech T.R., Steitz J.A. The noncoding RNA revolution. Cell, 2014

განახლდა

გააგრძელე შესწავლა

დაკავშირებული თემები და პრაქტიკული რესურსები biotech.ge-ზე.

გენეტიკა და გენომიკა ↗დნმ vs რნმ ↗დნმ-ის ანალიზატორი ↗