ალელი ერთი და იმავე გენის ერთ-ერთი ვერსიაა. ადამიანს თითოეული გენის ორი ალელი აქვს, ერთი დედისგან და ერთი მამისგან, და მათი კომბინაცია განსაზღვრავს, როგორ გამოვლინდება ნიშანი.
ამ გვერდზე
რა არის ალელი?
გენი დნმ-ის კონკრეტულ ადგილზე (ლოკუსზე) მდებარე ინსტრუქციაა. ამ ინსტრუქციას ადამიანებს შორის შეიძლება ოდნავ განსხვავებული „დაწერილობა" ჰქონდეს. ყოველ ასეთ ვარიანტს ალელი ჰქვია. მაგალითად, ABO სისხლის ჯგუფის გენს სამი ძირითადი ალელი აქვს: A, B და O.
ორი ასლი, ორი ალელი
ქრომოსომები წყვილებად გვაქვს, ამიტომ თითოეული გენიც ორ ასლად არის წარმოდგენილი.
- ჰომოზიგოტა — ორივე ალელი ერთნაირია (მაგ. AA).
- ჰეტეროზიგოტა — ალელები განსხვავებულია (მაგ. AO).
დომინანტური, რეცესიული, კოდომინანტური
- დომინანტური ალელი ნიშანს ერთი ასლითაც ავლენს.
- რეცესიული ალელი ნიშანს მხოლოდ მაშინ ავლენს, როცა ორივე ასლი რეცესიულია.
- კოდომინანტური ალელები ერთად ვლინდება. სისხლის AB ჯგუფი სწორედ ასეთია: A და B ალელები ერთდროულად მუშაობს, O კი ორივესთან მიმართებით რეცესიულია.
რეალურად ბევრი ნიშანი ამ მარტივ სქემას არ ემორჩილება. ზოგი ალელი ნაწილობრივ დომინანტურია, ხოლო სიმაღლის მსგავსი ნიშნები ასობით გენის ალელების ერთობლივ მოქმედებაზეა დამოკიდებული.
ალელები პოპულაციაში
ალელის სიხშირე აჩვენებს, რამდენად ხშირად გვხვდება ის მოსახლეობაში. ის შეიძლება შეიცვალოს ბუნებრივი გადარჩევით, მიგრაციით ან შემთხვევითობით. ახალი ალელები მუტაციით ჩნდება, ხშირი ერთნუკლეოტიდური ვარიანტები კი SNP-ის სახელით არის ცნობილი.
ხშირი კითხვები
რით განსხვავდება ალელი გენისგან?
გენი ინსტრუქციის „სათაურია", მაგალითად „სისხლის ჯგუფის გენი". ალელი ამ ინსტრუქციის კონკრეტული ვერსიაა, მაგალითად A, B ან O.
შეიძლება ერთ გენს ორზე მეტი ალელი ჰქონდეს?
პოპულაციაში ბევრი ალელი შეიძლება არსებობდეს, ზოგ გენს ასობითაც აქვს. ერთ ადამიანს კი ჩვეულებრივ მხოლოდ ორი ალელი აქვს.
დაკავშირებული ტერმინები
- გენიგენი დნმ-ის მონაკვეთია, რომელიც შეიცავს ინსტრუქციას ერთი კონკრეტული ცილის ან ფუნქციური რნმ-ის…
- მუტაციამუტაცია დნმ-ის მიმდევრობის ცვლილებაა. ის შეიძლება იყოს ერთი „ასოს" ჩანაცვლება ან დიდი…
- ერთნუკლეოტიდური პოლიმორფიზმიერთნუკლეოტიდური პოლიმორფიზმი (SNP) დნმ-ის ერთ პოზიციაზე არსებული ვარიაციაა, რომელიც…
- ქრომოსომაქრომოსომა ცილებზე კომპაქტურად დახვეული დნმ-ის ერთი გრძელი მოლეკულაა. ადამიანის უჯრედი…
- გენომიგენომი ორგანიზმის სრული გენეტიკური მასალაა — მთელი დნმ, ყველა გენითა და მათ შორის არსებული…
- დნმდნმ (დეზოქსირიბონუკლეინის მჟავა) მოლეკულაა, რომელშიც ჩაწერილია ცოცხალი ორგანიზმის…
წყაროები
- National Human Genome Research Institute: Allele — genome.gov
- MedlinePlus Genetics: What are dominant and recessive? — medlineplus.gov
- Griffiths A.J.F. et al. Introduction to Genetic Analysis
განახლდა