მონოკლონური ანტისხეული ლაბორატორიაში დამზადებული ანტისხეულია, რომლის ყველა მოლეკულა იდენტურია და ერთ კონკრეტულ სამიზნეს ცნობს. ის თანამედროვე ბიოლოგიური წამლების ყველაზე დიდი ჯგუფია.
ამ გვერდზე
რა არის მონოკლონური ანტისხეული?
ინფექციისას ორგანიზმი ერთდროულად ბევრ განსხვავებულ ანტისხეულს ამზადებს — ესენი „პოლიკლონური" ანტისხეულებია, რადგან სხვადასხვა B-უჯრედის კლონიდან მოდის. მონოკლონური ანტისხეული კი ერთი უჯრედის ასლებიდან მიიღება, ამიტომ ყველა მოლეკულა ერთნაირია და ერთსა და იმავე ადგილს — ეპიტოპს — ცნობს.
ეს სიზუსტე ლაბორატორიაში მიზანმიმართული წამლის შექმნის საშუალებას იძლევა: ანტისხეული ებმის მხოლოდ ერთ ცილას, მაგალითად სიმსივნური უჯრედის რეცეპტორს ან ანთების მოლეკულას.
როგორ მზადდება
ჰიბრიდომის ტექნოლოგია (1975)
ჟორჟ კელერმა და სეზარ მილშტეინმა ანტისხეულის მწარმოებელი B-უჯრედი „უკვდავ" სიმსივნურ უჯრედს შეუერთეს. მიღებული ჰიბრიდომა შეუზღუდავად მრავლდება და ერთ ანტისხეულს გამოიმუშავებს. ამ აღმოჩენისთვის 1984 წელს ნობელის პრემია გადაეცათ.
თანამედროვე მეთოდები
- ჰუმანიზაცია — თაგვის ანტისხეულის ნაწილებს ადამიანისით ცვლიან, რომ იმუნური სისტემა წამალს უცხოდ არ აღიქვამდეს.
- ფაგ-დისპლეი — მილიარდობით ადამიანური ანტისხეულის ფრაგმენტის ბიბლიოთეკიდან საუკეთესოს არჩევა.
- ტრანსგენური თაგვები, რომლებიც ადამიანის ანტისხეულებს ამზადებენ.
- AI-ით დიზაინი — ანტისხეულის სტრუქტურისა და მიბმის პროგნოზირება.
წარმოებისთვის საბოლოო გენს, როგორც წესი, ძუძუმწოვრის უჯრედებში (ხშირად CHO უჯრედებში) ათავსებენ და დიდ ბიორეაქტორებში ზრდიან.
რას ნიშნავს „-მაბ"
მონოკლონური ანტისხეულების საერთაშორისო სახელები „-mab"-ით (მაბ) მთავრდება. ძველი წესით, დაბოლოების წინა მარცვალი წარმოშობას აჩვენებდა:
| დაბოლოება | წარმოშობა |
|---|---|
| -omab | თაგვის |
| -ximab | ქიმერული (ნაწილობრივ თაგვის) |
| -zumab | ჰუმანიზებული |
| -umab | სრულად ადამიანის |
ახალ სახელებში ეს წესი შეიცვალა, მაგრამ ძველი სახელები ასე რჩება.
სად გამოიყენება
- ონკოლოგია — სიმსივნური უჯრედების რეცეპტორების ბლოკირება ან იმუნური სისტემის გააქტიურება (საკონტროლო წერტილის ინჰიბიტორები).
- ანთებითი მდგომარეობები — ანთების მოლეკულების (ციტოკინების) ნეიტრალიზება.
- ინფექციები — ვირუსების ან ბაქტერიული ტოქსინების პირდაპირი ნეიტრალიზება.
- დიაგნოსტიკა — ორსულობისა და სწრაფი ტესტები, ლაბორატორიული ანალიზები.
ახალი ფორმატები: ბისპეციფიკური ანტისხეულები და ანტისხეულ-წამლის კონიუგატები.
ხშირი კითხვები
რატომ შეჰყავთ მონოკლონური ანტისხეულები ინექციით და არა აბით?
ანტისხეული დიდი ცილაა. კუჭში ის საჭმლის ცილების მსგავსად დაიშლებოდა და სისხლში ვერ შეიწოვებოდა.
რა არის ბიოსიმილარი?
ბიოსიმილარი უკვე დამტკიცებული ბიოლოგიური წამლის — ხშირად მონოკლონური ანტისხეულის — ძალიან მსგავსი ვერსიაა, რომელიც პატენტის ამოწურვის შემდეგ სხვა კომპანიას შეუძლია აწარმოოს.
დაკავშირებული ტერმინები
- ანტისხეულიანტისხეული (იმუნოგლობულინი) Y-ის ფორმის ცილაა, რომელსაც B-ლიმფოციტები გამოიმუშავებენ. ის…
- ჰიბრიდომის ტექნოლოგიაჰიბრიდომის ტექნოლოგია მონოკლონური ანტისხეულების მიღების კლასიკური მეთოდია: ანტისხეულის…
- ფაგ-დისპლეიფაგ-დისპლეი ლაბორატორიული მეთოდია, რომელშიც ბაქტერიული ვირუსის, ბაქტერიოფაგის, ზედაპირზე…
- ბისპეციფიკური ანტისხეულიბისპეციფიკური ანტისხეული ინჟინერირებული ანტისხეულია, რომელსაც ორი განსხვავებული სამიზნის…
- ანტისხეულ-წამლის კონიუგატიანტისხეულ-წამლის კონიუგატი (ADC) მონოკლონური ანტისხეულია, რომელსაც ქიმიური „ბმულით" ძალიან…
- ბიოლოგიური პრეპარატიბიოლოგიური პრეპარატი ცოცხალი სისტემების, უჯრედების ან ორგანიზმების მიერ წარმოებული წამალია…
წყაროები
- Köhler G., Milstein C. Continuous cultures of fused cells secreting antibody of predefined specificity. Nature, 1975
- The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1984 — nobelprize.org
- Lu R.-M. et al. Development of therapeutic antibodies for the treatment of diseases. Journal of Biomedical Science, 2020
განახლდა