ანტისხეული (იმუნოგლობულინი) Y-ის ფორმის ცილაა, რომელსაც B-ლიმფოციტები გამოიმუშავებენ. ის ზუსტად ცნობს და ებმის კონკრეტულ ანტიგენს — მაგალითად, ვირუსის ზედაპირულ ცილას — და მას იმუნური სისტემის სხვა ნაწილებისთვის „ნიშნავს".
ამ გვერდზე
რა არის ანტისხეული?
ანტისხეული იმუნური სისტემის „სანიშნე" მოლეკულაა. როცა ორგანიზმში უცხო აგენტი შედის, B-ლიმფოციტები იწყებენ ანტისხეულების გამომუშავებას, რომლებიც მხოლოდ ამ აგენტის კონკრეტულ ნაწილს — ანტიგენს — ებმის. ადამიანის ორგანიზმს შეუძლია მილიარდობით განსხვავებული ანტისხეულის შექმნა.
აგებულება
ანტისხეულს Y-ის ფორმა აქვს და ოთხი ცილოვანი ჯაჭვისგან შედგება: ორი „მძიმე" და ორი „მსუბუქი".
- ცვლადი უბნები (Fab) — Y-ის ორი „მკლავის" წვერები. ისინი ყოველ ანტისხეულში განსხვავებულია და განსაზღვრავს, რომელ ანტიგენს ცნობს. ერთ ანტისხეულს ორი ერთნაირი დამაკავშირებელი ადგილი აქვს.
- მუდმივი უბანი (Fc) — Y-ის „ფეხი". ის იმუნურ უჯრედებთან და კომპლემენტის სისტემასთან ურთიერთობს და განსაზღვრავს, რა მოხდება მას შემდეგ, რაც ანტისხეული სამიზნეს დაუკავშირდება.
ანტისხეულების კლასები
| კლასი | თავისებურება |
|---|---|
| IgG | სისხლში ყველაზე ხშირი, ხანგრძლივი დაცვა, პლაცენტას გადის |
| IgM | ინფექციისას პირველი ჩნდება, ხუთი Y-ის კომპლექსი |
| IgA | ლორწოვან გარსებზე, ნერწყვსა და დედის რძეში |
| IgE | პარაზიტების წინააღმდეგ, ალერგიულ რეაქციებში მონაწილეობს |
| IgD | ძირითადად B-ლიმფოციტების ზედაპირზე, როგორც რეცეპტორი |
როგორ მუშაობს
- ნეიტრალიზაცია — ანტისხეული ფარავს ვირუსის ან ტოქსინის იმ ნაწილს, რომლითაც ის უჯრედს ებმის.
- ოფსონიზაცია — „მონიშნულ" ბაქტერიას ფაგოციტები უფრო ადვილად ყლაპავენ.
- კომპლემენტის აქტივაცია — ცილების კასკადი, რომელიც ბაქტერიის მემბრანას ხვრეტს.
- უჯრედული ციტოტოქსიკურობა — ბუნებრივი მკვლელი უჯრედები ანტისხეულით მონიშნულ უჯრედს ანადგურებენ.
ანტისხეულები ბიოტექნოლოგიაში
ანტისხეულების სიზუსტემ ისინი ბიოტექნოლოგიის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ინსტრუმენტად აქცია:
- მონოკლონური ანტისხეულები — ერთი სამიზნის მიმართ ლაბორატორიაში დამზადებული წამლები;
- ბისპეციფიკური ანტისხეულები — ორ სხვადასხვა სამიზნეს ერთდროულად ებმის;
- ანტისხეულ-წამლის კონიუგატები — ანტისხეული ძლიერ წამალს პირდაპირ სამიზნე უჯრედამდე მიიტანს;
- დიაგნოსტიკა — სწრაფი ტესტები, ELISA, ნაკადური ციტომეტრია;
- კვლევა — ცილების აღმოჩენა უჯრედებსა და ქსოვილებში.
ხშირი კითხვები
რა განსხვავებაა ანტისხეულსა და ანტიგენს შორის?
ანტიგენი ის არის, რასაც ცნობენ — მაგალითად, ვირუსის ცილა. ანტისხეული ორგანიზმის ცილაა, რომელიც ამ ანტიგენს ცნობს და ებმის.
რას ნიშნავს ანტისხეულების ტესტი?
ის ამოწმებს, აქვს თუ არა სისხლს ანტისხეულები კონკრეტული აგენტის მიმართ. დადებითი შედეგი ჩვეულებრივ წარსულ კონტაქტზე ან ვაქცინაციაზე მიუთითებს, მიმდინარე ინფექციაზე კი — არა აუცილებლად.
დაკავშირებული ტერმინები
- ანტიგენიანტიგენი ნებისმიერი მოლეკულაა, რომელსაც იმუნური სისტემა ცნობს — ანტისხეულები ან T-ლიმფოციტების…
- მონოკლონური ანტისხეულიმონოკლონური ანტისხეული ლაბორატორიაში დამზადებული ანტისხეულია, რომლის ყველა მოლეკულა იდენტურია…
- B-ლიმფოციტიB-ლიმფოციტი (B-უჯრედი) იმუნური სისტემის უჯრედია, რომელიც ანტისხეულებს გამოიმუშავებს.…
- ვაქცინავაქცინა პრეპარატია, რომელიც იმუნურ სისტემას პათოგენის ან მისი ნაწილის უსაფრთხო ვერსიას აცნობს…
- ბისპეციფიკური ანტისხეულიბისპეციფიკური ანტისხეული ინჟინერირებული ანტისხეულია, რომელსაც ორი განსხვავებული სამიზნის…
- ანტისხეულ-წამლის კონიუგატიანტისხეულ-წამლის კონიუგატი (ADC) მონოკლონური ანტისხეულია, რომელსაც ქიმიური „ბმულით" ძალიან…
წყაროები
- Janeway's Immunobiology, 9th edition
- National Cancer Institute: Antibody — cancer.gov
- Murphy K., Weaver C. Immunobiology
განახლდა