ანტიგენი

Antigen

„ანტიგენი" ჩაწერილი დნმ-ის ოთხი ასოთი: ტექსტის ყოველი ორი ბიტი ერთი ნუკლეოტიდია.

ანტიგენი ნებისმიერი მოლეკულაა, რომელსაც იმუნური სისტემა ცნობს — ანტისხეულები ან T-ლიმფოციტების რეცეპტორები. ხშირად ეს ვირუსის, ბაქტერიის ან უჯრედის ზედაპირის ცილაა.

ამ გვერდზე
  1. რა არის ანტიგენი?
  2. ეპიტოპი: ანტიგენის „ზუსტი მისამართი"
  3. როგორ „ხედავენ" ანტიგენს სხვადასხვა უჯრედები
  4. ანტიგენების სახეები
  5. ანტიგენები ბიოტექნოლოგიაში
  6. ხშირი კითხვები

რა არის ანტიგენი?

ანტიგენი იმუნური სისტემისთვის „სახის ნიშანია". ეს შეიძლება იყოს ვირუსის ზედაპირული ცილა, ბაქტერიის კედლის შაქარი, ყვავილის მტვრის ნაწილაკი ან სხვა ადამიანის უჯრედის მოლეკულა. ტერმინი ინგლისური „antibody generator"-დან მოდის — თავდაპირველად ასე ერქვა ყველაფერს, რაც ანტისხეულების გამომუშავებას იწვევს.

ეპიტოპი: ანტიგენის „ზუსტი მისამართი"

ანტისხეული ან T-უჯრედი მთელ ცილას კი არა, მის პატარა ნაწილს ცნობს. ამ ნაწილს ეპიტოპი ჰქვია. ერთ დიდ ცილაზე ბევრი განსხვავებული ეპიტოპი შეიძლება იყოს, ამიტომ ერთ ანტიგენზე სხვადასხვა ანტისხეულები შეიძლება გამომუშავდეს.

როგორ „ხედავენ" ანტიგენს სხვადასხვა უჯრედები

  • B-ლიმფოციტები და ანტისხეულები ცნობენ ანტიგენებს მათი ბუნებრივი, სამგანზომილებიანი ფორმით — უჯრედის გარეთ.
  • T-ლიმფოციტები ანტიგენს პირდაპირ ვერ ხედავენ. უჯრედები ცილებს მოკლე ფრაგმენტებად (პეპტიდებად) ჭრიან და ზედაპირზე სპეციალურ მოლეკულებზე — MHC-ზე (ადამიანში HLA) — „აჩვენებენ". T-უჯრედი სწორედ ამ კომპლექსს ცნობს.

ასე შეუძლია იმუნურ სისტემას აღმოაჩინოს ვირუსით დაინფიცირებული ან სიმსივნური უჯრედი, რომლის შიგნით უცხო ან შეცვლილი ცილა მზადდება.

ანტიგენების სახეები

  • ეგზოგენური — გარედან მოხვედრილი (ბაქტერიები, ტოქსინები, მტვერი).
  • ენდოგენური — უჯრედის შიგნით წარმოქმნილი (მაგ. ვირუსული ცილები დაინფიცირებულ უჯრედში).
  • საკუთარი ანტიგენები (აუტოანტიგენები) — ორგანიზმის საკუთარი მოლეკულები. ჯანმრთელ ორგანიზმში იმუნური სისტემა მათ მიმართ ტოლერანტულია.
  • სიმსივნური ანტიგენები — სიმსივნის უჯრედებზე წარმოქმნილი ან გაძლიერებული მოლეკულები. CAR-T და სიმსივნის ვაქცინები სწორედ მათ უმიზნებს.

ანტიგენები ბიოტექნოლოგიაში

  • ვაქცინები ორგანიზმს უსაფრთხო ანტიგენს აცნობს, რომ იმუნური მეხსიერება შეიქმნას. mRNA ვაქცინები კი უჯრედებს თავად ამზადებინებს ანტიგენს.
  • ანტიგენური ტესტები ნიმუშში პათოგენის ცილას ანტისხეულების დახმარებით ეძებს.
  • მონოკლონური ანტისხეულების შექმნა ყოველთვის სწორი ანტიგენისა და ეპიტოპის არჩევით იწყება.

ხშირი კითხვები

რა განსხვავებაა ანტიგენურ და PCR ტესტს შორის?

ანტიგენური ტესტი პათოგენის ცილას ეძებს, სწრაფია, მაგრამ ნაკლებად მგრძნობიარე. PCR პათოგენის გენეტიკურ მასალას ამრავლებს და ეძებს, ამიტომ მცირე რაოდენობასაც აღმოაჩენს.

ყველა ანტიგენი იწვევს იმუნურ პასუხს?

არა. ზოგი მოლეკულა ძალიან პატარაა ან ორგანიზმისთვის „ნაცნობია". ასეთ შემთხვევებში საჭიროა გამაძლიერებელი — მაგალითად, ვაქცინებში ადიუვანტი.

დაკავშირებული ტერმინები

წყაროები

  1. Janeway's Immunobiology, 9th edition
  2. National Cancer Institute Dictionary: Antigen — cancer.gov
  3. NIAID: Overview of the Immune System — niaid.nih.gov

განახლდა

გააგრძელე შესწავლა

დაკავშირებული თემები და პრაქტიკული რესურსები biotech.ge-ზე.

იმუნოთერაპია ↗