ციტოკინები მცირე სასიგნალო ცილებია, რომლებითაც იმუნური და სხვა უჯრედები ერთმანეთს „ესაუბრებიან": ააქტიურებენ ან ამშვიდებენ ანთებას, იზიდავენ უჯრედებს და არეგულირებენ მათ ზრდას.
ამ გვერდზე
რა არის ციტოკინი?
იმუნურ სისტემას ცენტრალური მართვა არ აქვს. მისი უჯრედები კოორდინაციას ქიმიური შეტყობინებებით ახერხებენ, და ამ შეტყობინებების დიდი ნაწილი ციტოკინებია. ისინი მცირე ცილებია, რომლებიც ერთი უჯრედიდან გამოიყოფა და მეორის ზედაპირზე რეცეპტორს ებმის.
ძირითადი ჯგუფები
| ჯგუფი | მაგალითი | რას აკეთებს |
|---|---|---|
| ინტერლეიკინები (IL) | IL-2, IL-6, IL-10 | ლიმფოციტების ზრდა, ანთების გაძლიერება ან ჩაცხრობა |
| ინტერფერონები | ინტერფერონ-α, -γ | ვირუსების საწინააღმდეგო თავდაცვა |
| სიმსივნის ნეკროზის ფაქტორი | TNF | ძლიერი ანთებითი სიგნალი |
| ქემოკინები | CXCL8 | იმუნური უჯრედების მოზიდვა ანთების ადგილას |
| ზრდის ფაქტორები | G-CSF | სისხლის უჯრედების წარმოქმნის სტიმულირება |
ბალანსი
ზოგი ციტოკინი ანთებას აძლიერებს, ზოგი ამშვიდებს. ჯანმრთელ ორგანიზმში ეს ბალანსი ზუსტად რეგულირდება: ინფექციისას ანთება სწრაფად ირთვება, შემდეგ კი ჩაცხრება. როცა ბალანსი ირღვევა, ქრონიკული ანთება ვითარდება ან, პირიქით, თავდაცვა სუსტდება.
„ციტოკინური ქარიშხალი"
ზოგჯერ ციტოკინები ერთდროულად და უკონტროლოდ დიდი რაოდენობით გამოიყოფა. ეს იწვევს მაღალ ტემპერატურას, წნევის ვარდნას და ორგანოების დაზიანებას. ასეთი რეაქცია შეიძლება განვითარდეს მძიმე ინფექციების დროს და CAR-T ან ბისპეციფიკური ანტისხეულების თერაპიის გვერდით მოვლენად.
ციტოკინები მედიცინაში
- ციტოკინების ბლოკირება — მონოკლონური ანტისხეულები, რომლებიც TNF-ს, IL-6-ს ან სხვა ციტოკინებს ნეიტრალიზებს, ანთებითი მდგომარეობების მკურნალობის ერთ-ერთი საფუძველია.
- ციტოკინები წამლად — ზოგი ციტოკინი თავად გამოიყენება რეკომბინანტული ცილის სახით, მაგალითად ინტერფერონები ან სისხლის უჯრედების ზრდის ფაქტორები.
- ინჟინერირებული ციტოკინები — შეცვლილი ვერსიები, რომლებიც მხოლოდ სასურველ უჯრედებს ააქტიურებს და ნაკლებ გვერდით მოვლენებს იწვევს.
ხშირი კითხვები
ციტოკინი და ჰორმონი ერთი და იგივეა?
ორივე სასიგნალო მოლეკულაა. ჰორმონები ჩვეულებრივ სპეციალური ჯირკვლებიდან გამოიყოფა და სისხლით შორს მოქმედებს. ციტოკინები ბევრი სხვადასხვა უჯრედიდან გამოიყოფა და ხშირად ადგილობრივად მოქმედებს.
როგორ იზომება ციტოკინები?
სისხლის ან სხვა სითხის ნიმუშში ანტისხეულებზე დაფუძნებული ტესტებით, მაგალითად ELISA-თი ან ერთდროულად ბევრი ციტოკინის მზომი პანელებით.
დაკავშირებული ტერმინები
- T-ლიმფოციტიT-ლიმფოციტი (T-უჯრედი) სისხლის თეთრი უჯრედის სახეა, რომელიც თიმუსში მწიფდება და ადაპტური…
- B-ლიმფოციტიB-ლიმფოციტი (B-უჯრედი) იმუნური სისტემის უჯრედია, რომელიც ანტისხეულებს გამოიმუშავებს.…
- CAR-T თერაპიაCAR-T თერაპია უჯრედული იმუნოთერაპიაა: პაციენტის T-ლიმფოციტებს ლაბორატორიაში გენეტიკურად…
- მონოკლონური ანტისხეულიმონოკლონური ანტისხეული ლაბორატორიაში დამზადებული ანტისხეულია, რომლის ყველა მოლეკულა იდენტურია…
- ანტისხეულიანტისხეული (იმუნოგლობულინი) Y-ის ფორმის ცილაა, რომელსაც B-ლიმფოციტები გამოიმუშავებენ. ის…
- რეკომბინანტული ცილარეკომბინანტული ცილა ისეთი ცილაა, რომელიც სხვა ორგანიზმში, ბაქტერიაში, საფუარში ან ძუძუმწოვრის…
წყაროები
- Janeway's Immunobiology, 9th edition
- Leonard W.J., Lin J.-X. Strategies to therapeutically modulate cytokine action. Nature Reviews Drug Discovery, 2023
- Fajgenbaum D.C., June C.H. Cytokine Storm. New England Journal of Medicine, 2020
განახლდა