ტრანსკრიპტომიკა უჯრედში ან ქსოვილში არსებული ყველა რნმ-მოლეკულის, ტრანსკრიპტომის, ერთდროული გაზომვაა. ის აჩვენებს, რომელი გენებია კონკრეტულ მომენტში ჩართული და რა ინტენსივობით.
რატომ რნმ
ორგანიზმის ყველა უჯრედს თითქმის ერთნაირი გენომი აქვს, მაგრამ თითოეულში სხვადასხვა გენებია აქტიური. რომელი გენი მუშაობს, ამას ტრანსკრიფციის პროდუქტი, რნმ, აჩვენებს. ტრანსკრიპტომი ერთგვარი „ფოტოა", რომელიც უჯრედის მიმდინარე მდგომარეობას ასახავს.
მეთოდები
- მიკროჩიპები — ათასობით ზონდი ცნობილ გენებზე. 2000-იან წლებში ძირითადი მეთოდი იყო.
- რნმ-სეკვენირება (RNA-seq) — რნმ დნმ-ად გადაიწერება და NGS-ით იკითხება. ზომავს ყველა გენს, მათ შორის უცნობსაც, და ავლენს სპლაისინგის ვარიანტებს.
- გრძელი წაკითხვის რნმ-სეკვენირება — სრული ტრანსკრიპტების წაკითხვა ერთ ჯერზე.
ძირითადი ანალიზი
დიფერენციალური ექსპრესია ორი მდგომარეობის შედარებაა: მაგალითად, რომელი გენები ირთვება ან ითიშება წამლის მოქმედებისას, ან რით განსხვავდება სიმსივნური ქსოვილი ნორმალურისგან. შედეგების ინტერპრეტაციისთვის საჭიროა ნორმალიზაცია, სტატისტიკა და ბიოინფორმატიკული ინსტრუმენტები.
სამი მასშტაბი
| მიდგომა | რას აჩვენებს |
|---|---|
| „ნაყარი" (bulk) | ნიმუშის ყველა უჯრედის საშუალო სურათს |
| ერთუჯრედიანი | თითოეული უჯრედის პროფილს |
| სივრცითი | გენების აქტივობას ქსოვილის რუკაზე |
სად გამოიყენება
წამლის მოქმედების მექანიზმის კვლევა, ბიომარკერების ძიება, სიმსივნის ქვეტიპების კლასიფიკაცია, ინფექციაზე პასუხის შესწავლა და გენების ფუნქციის აღმოჩენა.
ხშირი კითხვები
შეიძლება რნმ-ის დონით ცილის რაოდენობის განსაზღვრა?
ნაწილობრივ. რნმ-სა და ცილის რაოდენობას შორის კავშირი არსებობს, მაგრამ ზუსტი არ არის, რადგან ცილების სინთეზი და დაშლა დამატებით რეგულირდება. ამიტომ ხშირად ტრანსკრიპტომიკას პროტეომიკასთან აერთიანებენ.
რა არის ტრანსკრიპტომის „ხელმოწერა"?
გენების ჯგუფი, რომლის აქტივობის კომბინაცია კონკრეტულ მდგომარეობას ახასიათებს. ასეთი ხელმოწერები დიაგნოსტიკაში და მკურნალობის შერჩევაში გამოიყენება.
დაკავშირებული ტერმინები
- ერთუჯრედიანი სეკვენირებაერთუჯრედიანი სეკვენირება თითოეული უჯრედის გენეტიკურ მასალას, ხშირად რნმ-ს, ცალ-ცალკე…
- სივრცითი ტრანსკრიპტომიკასივრცითი ტრანსკრიპტომიკა ტექნოლოგიების ჯგუფია, რომელიც ქსოვილში ათასობით გენის აქტივობას…
- ომიქსიომიქსი ბიოლოგიის დარგების საერთო სახელია, რომლებიც ერთი ტიპის მოლეკულებს სრულად, ერთდროულად…
- ტრანსკრიფციატრანსკრიფცია დნმ-ის მონაკვეთის რნმ-ად გადაწერის პროცესია. მას ფერმენტი, რნმ-პოლიმერაზა…
- რნმრნმ (რიბონუკლეინის მჟავა) დნმ-ის მონათესავე მოლეკულაა, რომელიც გენეტიკურ ინფორმაციას დნმ-იდან…
- შემდეგი თაობის სეკვენირებაშემდეგი თაობის სეკვენირება (NGS) ტექნოლოგიების ჯგუფია, რომელიც ერთდროულად მილიონობით და…
წყაროები
- Wang Z. et al. RNA-Seq: a revolutionary tool for transcriptomics. Nature Reviews Genetics, 2009
- Stark R. et al. RNA sequencing: the teenage years. Nature Reviews Genetics, 2019
განახლდა