მოლეკულური კლონირება დნმ-ის კონკრეტული მონაკვეთის, მაგალითად გენის, ვექტორში ჩასმა და მისი გამრავლებაა მასპინძელ ორგანიზმში, ჩვეულებრივ ბაქტერიაში. ასე მიიღება ამ დნმ-ის ბევრი იდენტური ასლი.
ამ გვერდზე
რას ნიშნავს „კლონირება" აქ
აქ „კლონი" ერთი დნმ-მოლეკულის იდენტური ასლებია და არა ორგანიზმის ასლი. ეს გენური ინჟინერიის საბაზისო ტექნიკაა: სანამ გენს შეისწავლი, შეცვლი ან ცილად აქცევ, ის ცალკე, სუფთად უნდა გქონდეს.
კლასიკური ეტაპები
- ჩანართის მომზადება — სასურველი დნმ მიიღება PCR-ით, სინთეზით ან სხვა დნმ-დან ამოჭრით.
- ვექტორის მომზადება — პლაზმიდა იჭრება რესტრიქციული ფერმენტით.
- ლიგირება — ფერმენტი ლიგაზა ჩანართსა და ვექტორს „აწებებს".
- ტრანსფორმაცია — მიღებული პლაზმიდა ბაქტერიებში შეჰყავთ.
- შერჩევა — ბაქტერიებს ზრდიან ანტიბიოტიკიან საკვებ არეზე: მხოლოდ პლაზმიდიანები გადარჩება.
- შემოწმება — კოლონიებს ამოწმებენ გელით ან სეკვენირებით, რომ ჩანართი სწორია.
თანამედროვე მეთოდები
- Gibson-ის აწყობა — რამდენიმე ფრაგმენტი, რომლებსაც გადამფარავი ბოლოები აქვს, ერთ სინჯარაში ერთდროულად ერთდება.
- Golden Gate — სპეციალური ფერმენტები ბევრ ნაწილს ზუსტი თანმიმდევრობით აწყობს, ერთ ეტაპზე. ფართოდ გამოიყენება სინთეზურ ბიოლოგიაში.
- გენის სრული სინთეზი — ხშირად უფრო მარტივია მთელი გენის შეკვეთა, ვიდრე მისი ეტაპობრივი კლონირება.
რისთვის გამოიყენება
რეკომბინანტული ცილების წარმოება, გენების ფუნქციის კვლევა, ვირუსული ვექტორებისა და ვაქცინების კომპონენტების დამზადება, გენური თერაპიის კონსტრუქტები.
ხშირი კითხვები
რით განსხვავდება მოლეკულური კლონირება ცხოველის კლონირებისგან?
ცხოველის კლონირება (მაგ. ცხვარი დოლი) მთელი ორგანიზმის გენეტიკური ასლის შექმნაა. მოლეკულური კლონირება დნმ-ის ცალკეული მონაკვეთის გამრავლებაა.
რატომ იყენებენ ბაქტერიას?
ბაქტერია სწრაფად იყოფა, იაფად იზრდება და პლაზმიდას ყოველ გაყოფაზე აკოპირებს. ერთი ღამის განმავლობაში ერთი უჯრედიდან მილიარდობით ასლი მიიღება.
დაკავშირებული ტერმინები
- პლაზმიდაპლაზმიდა პატარა, ჩვეულებრივ წრიული დნმ-ის მოლეკულაა, რომელიც ბაქტერიაში ქრომოსომისგან…
- რესტრიქციული ფერმენტირესტრიქციული ფერმენტი ბაქტერიული ფერმენტია, რომელიც დნმ-ს ჭრის მხოლოდ კონკრეტულ, მოკლე…
- პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციაპოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქცია (PCR) ლაბორატორიული მეთოდია, რომელიც დნმ-ის შერჩეულ მონაკვეთს…
- რეკომბინანტული ცილარეკომბინანტული ცილა ისეთი ცილაა, რომელიც სხვა ორგანიზმში, ბაქტერიაში, საფუარში ან ძუძუმწოვრის…
- გელ-ელექტროფორეზიგელ-ელექტროფორეზი ლაბორატორიული მეთოდია, რომელიც დნმ-ის, რნმ-ის ან ცილების მოლეკულებს ზომის…
- სინთეზური ბიოლოგიასინთეზური ბიოლოგია მიმართულებაა, რომელიც ბიოლოგიურ სისტემებს საინჟინრო პრინციპებით აპროექტებს…
წყაროები
- Green M.R., Sambrook J. Molecular Cloning: A Laboratory Manual
- Gibson D.G. et al. Enzymatic assembly of DNA molecules up to several hundred kilobases. Nature Methods, 2009
- Engler C. et al. A one pot, one step, precision cloning method. PLoS ONE, 2008
განახლდა