რაპამიცინი (სიროლიმუსი) ბაქტერიული წარმოშობის ნივთიერებაა, რომელიც mTOR-ს თრგუნავს. ის დამტკიცებულია, როგორც იმუნოსუპრესანტი, და ცნობილია იმით, რომ თაგვებში სიცოცხლის ხანგრძლივობა გაზარდა.
აღმოჩენა
1960-იან წლებში აღდგომის კუნძულზე (ადგილობრივად რაპა ნუი) აღებულ ნიადაგის ნიმუშში ბაქტერია აღმოაჩინეს, რომელიც სოკოს საწინააღმდეგო ნივთიერებას გამოყოფდა. ნივთიერებას კუნძულის სახელი, რაპამიცინი, ეწოდა. მოგვიანებით აღმოჩნდა, რომ მას იმუნური სისტემის დათრგუნვისა და უჯრედების ზრდის შეჩერების ძლიერი უნარი აქვს.
როგორ მუშაობს
რაპამიცინი უჯრედში პატარა ცილას უკავშირდება, და ეს კომპლექსი mTOR-ის ერთ-ერთ ფორმას, mTORC1-ს, თრგუნავს. შედეგად ნელდება უჯრედების ზრდა და გაყოფა და ძლიერდება აუტოფაგია.
მედიცინაში
- ორგანოს გადანერგვა — მიმღების იმუნური სისტემის დასათრგუნად, რომ ორგანო არ მოიცილოს;
- სტენტები — ზოგი კორონარული სტენტი რაპამიცინს ან მის ანალოგს თანდათან გამოყოფს;
- სიმსივნეები — რაპამიცინის ანალოგები ზოგიერთი სიმსივნის მკურნალობაში გამოიყენება;
- ზოგი იშვიათი მდგომარეობა, რომელიც mTOR-ის ზედმეტ აქტივობასთან არის დაკავშირებული.
რაპამიცინი და დაბერება
2009 წელს აშშ-ის დაბერების ეროვნული ინსტიტუტის პროგრამაში რაპამიცინმა თაგვების სიცოცხლე გაახანგრძლივა, თანაც მაშინაც, როცა მიღება სიცოცხლის გვიან ეტაპზე დაიწყო. ეს პირველი შემთხვევა იყო, როცა წამალმა ძუძუმწოვრებში სიცოცხლის ხანგრძლივობა საიმედოდ გაზარდა, და შედეგი შემდგომ სხვა ლაბორატორიებშიც დადასტურდა.
ადამიანებში ჩატარებულია მხოლოდ მცირე და მოკლევადიანი კვლევები, მაგალითად იმუნური პასუხის ან ცალკეული ასაკთან დაკავშირებული მაჩვენებლების შესაფასებლად. ჯერ არ არის დადასტურებული, რომ რაპამიცინი ადამიანში დაბერებას ანელებს.
რისკები
რაპამიცინი რეცეპტით გასაცემი, ძლიერი წამალია. მას შეიძლება ჰქონდეს გვერდითი მოვლენები, მათ შორის იმუნიტეტის დასუსტება, ჭრილობის ნელი შეხორცება და მეტაბოლური ცვლილებები. „ანტიდაბერების" მიზნით მისი მიღება ექიმის მეთვალყურეობის გარეშე სახიფათოა.
ხშირი კითხვები
რა არის „რაპალოგი"?
რაპამიცინის ქიმიური ანალოგი, ოდნავ შეცვლილი თვისებებით, მაგალითად უკეთესი შეწოვით ან სხვა ნახევარგამოყოფის პერიოდით.
რატომ განიხილავენ წყვეტილ დოზირებას?
ჰიპოთეზის მიხედვით, წყვეტილი მიღება უპირატესად mTORC1-ს თრგუნავს და ნაკლებად ეხება mTORC2-ს, რაც გვერდით მოვლენებს შეიძლება ამცირებდეს. ეს ჯერ კვლევის საგანია.
დაკავშირებული ტერმინები
- mTORmTOR ცილა-კინაზაა, რომელიც უჯრედის „საკვების სენსორის" როლს ასრულებს. როცა საკვები და ზრდის…
- აუტოფაგიააუტოფაგია („თვითშეჭმა") უჯრედის ბუნებრივი გადამამუშავებელი სისტემაა: უჯრედი დაზიანებულ ცილებსა…
- ლონგევიტილონგევიტი (ხანგრძლივი სიცოცხლის ბიოლოგია) კვლევისა და ბიოტექნოლოგიის მიმართულებაა, რომელიც…
- სენოლიზური საშუალებასენოლიზური საშუალებები ნივთიერებებია, რომლებიც შერჩევით ანადგურებს სენესცენტურ, ანუ…
- კალორიული შეზღუდვაკალორიული შეზღუდვა დაბერების ბიოლოგიის კვლევითი მოდელია: კალორიების ზომიერი შემცირება…
- GLP-1 რეცეპტორის აგონისტიGLP-1 რეცეპტორის აგონისტები წამლების კლასია, რომლებიც ნაწლავის ჰორმონ GLP-1-ის მოქმედებას…
წყაროები
- Harrison D.E. et al. Rapamycin fed late in life extends lifespan in genetically heterogeneous mice. Nature, 2009
- Blagosklonny M.V. Rapamycin for longevity: opinion article. Aging, 2019
- National Institute on Aging: Interventions Testing Program — nia.nih.gov
განახლდა