mTOR ცილა-კინაზაა, რომელიც უჯრედის „საკვების სენსორის" როლს ასრულებს. როცა საკვები და ზრდის სიგნალები უხვადაა, mTOR ზრდასა და ცილების სინთეზს ააქტიურებს, დეფიციტისას კი აუტოფაგიას რთავს.
რა არის mTOR?
სახელი ნიშნავს „რაპამიცინის სამიზნეს" (mechanistic target of rapamycin), რადგან ის რაპამიცინის მოქმედების შესწავლისას აღმოაჩინეს. mTOR ფერმენტია, რომელიც სხვა ცილებს ფოსფატის ჯგუფს უმატებს და ასე ცვლის მათ აქტივობას.
ორი კომპლექსი
- mTORC1 — „ზრდის გადამრთველი". აღიქვამს ამინომჟავებს, ინსულინს, ენერგიის დონესა და ჟანგბადს. აქტიურ მდგომარეობაში ზრდის ცილების სინთეზს და თრგუნავს აუტოფაგიას. რაპამიცინის მიმართ მგრძნობიარეა.
- mTORC2 — მონაწილეობს უჯრედის გადარჩენასა და მეტაბოლიზმში, რაპამიცინის მოკლევადიან მოქმედებას ნაკლებად ემორჩილება.
როგორ მუშაობს
საკვები უხვადაა → mTORC1 აქტიურია → უჯრედი იზრდება, ცილებს და ცხიმებს ამზადებს, აუტოფაგია დათრგუნულია.
საკვები ცოტაა → mTORC1 სუსტდება → ზრდა ნელდება, აუტოფაგია ირთვება და უჯრედი საკუთარ რესურსებს „გადაამუშავებს".
mTOR და დაბერება
მრავალ ორგანიზმში, საფუარიდან თაგვამდე, mTOR-ის აქტივობის შემცირება სიცოცხლეს ახანგრძლივებს. ითვლება, რომ კალორიული შეზღუდვის ეფექტის ნაწილიც mTOR-ის შესუსტებით აიხსნება. ამიტომ mTOR ლონგევიტის კვლევის ცენტრალური სამიზნეა.
mTOR მედიცინაში
mTOR-ის ინჰიბიტორები გამოიყენება ორგანოს გადანერგვის შემდეგ, რადგან იმუნურ პასუხს ასუსტებს, ასევე სიმსივნეების ნაწილის მკურნალობაში და სისხლძარღვის სტენტებში, რომ ის ხელახლა არ დავიწროვდეს.
ხშირი კითხვები
mTOR „ცუდია"?
არა. ის აუცილებელია ზრდისთვის, კუნთების აღდგენისთვის, იმუნიტეტისთვის და ბევრი სხვა პროცესისთვის. საკითხი ბალანსშია: ქრონიკულად ზედმეტად აქტიური mTOR, როგორც ჩანს, დაბერებას უწყობს ხელს, სრულად გამორთული კი სიცოცხლესთან შეუთავსებელია.
ვარჯიში mTOR-ს ააქტიურებს?
ძალისმიერი ვარჯიში და ცილოვანი საკვები კუნთში mTORC1-ს დროებით ააქტიურებს, რაც კუნთის ზრდისთვის აუცილებელია.
დაკავშირებული ტერმინები
- რაპამიცინირაპამიცინი (სიროლიმუსი) ბაქტერიული წარმოშობის ნივთიერებაა, რომელიც mTOR-ს თრგუნავს. ის…
- აუტოფაგიააუტოფაგია („თვითშეჭმა") უჯრედის ბუნებრივი გადამამუშავებელი სისტემაა: უჯრედი დაზიანებულ ცილებსა…
- ლონგევიტილონგევიტი (ხანგრძლივი სიცოცხლის ბიოლოგია) კვლევისა და ბიოტექნოლოგიის მიმართულებაა, რომელიც…
- კალორიული შეზღუდვაკალორიული შეზღუდვა დაბერების ბიოლოგიის კვლევითი მოდელია: კალორიების ზომიერი შემცირება…
- უჯრედული სენესცენციაუჯრედული სენესცენცია მდგომარეობაა, როცა უჯრედი გაყოფას სამუდამოდ წყვეტს, მაგრამ ცოცხალი რჩება…
- GLP-1 რეცეპტორის აგონისტიGLP-1 რეცეპტორის აგონისტები წამლების კლასია, რომლებიც ნაწლავის ჰორმონ GLP-1-ის მოქმედებას…
წყაროები
- Saxton R.A., Sabatini D.M. mTOR Signaling in Growth, Metabolism, and Disease. Cell, 2017
- Liu G.Y., Sabatini D.M. mTOR at the nexus of nutrition, growth, ageing and disease. Nature Reviews Molecular Cell Biology, 2020
განახლდა