BLAST ბიოინფორმატიკის პროგრამაა, რომელიც დნმ-ის ან ცილის მიმდევრობას მილიონობით ცნობილ მიმდევრობას სწრაფად ადარებს და მსგავსებს პოულობს. ეს ბიოლოგიაში ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად გამოყენებადი ინსტრუმენტია.
ამ გვერდზე
რას აკეთებს
წარმოიდგინე, რომ ახალი გენი აღმოაჩინე და გინდა გაიგო, ჰგავს თუ არა რომელიმე ცნობილს. BLAST შენს მიმდევრობას საჯარო მონაცემთა ბაზაში არსებულ ყველა მიმდევრობას ადარებს და აბრუნებს ყველაზე მსგავსებს, მსგავსების ხარისხით. ასე შეიძლება ფუნქციის ვარაუდი, ორგანიზმის იდენტიფიკაცია ან ევოლუციური ნათესაობის დანახვა.
როგორ მუშაობს
ყველა მიმდევრობის სრული შედარება ძალიან ნელი იქნებოდა. BLAST ჭკვიან მალსახმობს იყენებს:
- მოკლე „სიტყვებს" ეძებს, რომლებიც ზუსტად ან თითქმის ზუსტად ემთხვევა;
- აღმოჩენილ დამთხვევებს ორივე მიმართულებით აფართოებს;
- აფასებს, რამდენად სავარაუდოა ასეთი მსგავსება შემთხვევით.
მეთოდი 1990 წელს გამოქვეყნდა და მეცნიერების ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე ხშირად ციტირებულ სტატიად იქცა.
BLAST-ის ვარიანტები
| ვარიანტი | შეკითხვა | ბაზა |
|---|---|---|
| blastn | დნმ | დნმ |
| blastp | ცილა | ცილა |
| blastx | დნმ (ითარგმნება ცილად) | ცილა |
| tblastn | ცილა | დნმ (ითარგმნება ცილად) |
შედეგების წაკითხვა
- E-მნიშვნელობა — რამდენი ასეთი მსგავსება იქნებოდა მოსალოდნელი შემთხვევით. რაც ნულთან ახლოსაა, მით უფრო სანდოა.
- იდენტურობა — გასწორებულ მონაკვეთში იდენტური ასოების პროცენტი.
- დაფარვა — შეკითხვის რა ნაწილი მოიცვა დამთხვევამ.
- ქულა — მსგავსების საერთო შეფასება.
სად გამოიყენება
უცნობი გენის ფუნქციის ვარაუდი, ბაქტერიის ან ვირუსის იდენტიფიკაცია სეკვენირების შემდეგ, პრაიმერების სპეციფიკურობის შემოწმება, ევოლუციური ანალიზი.
ხშირი კითხვები
BLAST უფასოა?
დიახ. NCBI-ის ვებ-ვერსია უფასოა და ბრაუზერიდან მუშაობს, ხოლო დიდი ანალიზისთვის პროგრამის ლოკალურად ჩამოტვირთვაც შეიძლება.
არის უფრო სწრაფი ალტერნატივები?
დიახ. დიდი მონაცემებისთვის შექმნილია უფრო სწრაფი პროგრამები, ხოლო ცილების შორეული ნათესაობის აღმოსაჩენად სტრუქტურაზე დაფუძნებული ძიებაც გამოიყენება, მაგალითად AlphaFold-ის სტრუქტურების ბაზაში.
დაკავშირებული ტერმინები
- ბიოინფორმატიკაბიოინფორმატიკა მეცნიერებაა, რომელიც ბიოლოგიურ მონაცემებს — დნმ-ის, რნმ-ისა და ცილების…
- გენომის სეკვენირებაგენომის სეკვენირება დნმ-ის ფუძეების (A, T, G, C) თანმიმდევრობის წაკითხვაა. სრული გენომის…
- ომიქსიომიქსი ბიოლოგიის დარგების საერთო სახელია, რომლებიც ერთი ტიპის მოლეკულებს სრულად, ერთდროულად…
- დნმდნმ (დეზოქსირიბონუკლეინის მჟავა) მოლეკულაა, რომელშიც ჩაწერილია ცოცხალი ორგანიზმის…
- AlphaFoldAlphaFold Google DeepMind-ის მიერ შექმნილი ხელოვნური ინტელექტის სისტემაა, რომელიც ცილის…
- ცილის დაკეცვაცილის დაკეცვა პროცესია, რომლის დროსაც ამინომჟავების გრძელი ჯაჭვი სპონტანურად იღებს კონკრეტულ…
წყაროები
- Altschul S.F. et al. Basic local alignment search tool. Journal of Molecular Biology, 1990
- NCBI BLAST — blast.ncbi.nlm.nih.gov
- Madden T. The BLAST Sequence Analysis Tool. The NCBI Handbook
განახლდა